Dementie, en dan

Roel Oostra

PAKEPRAAT.oud worden

PAKEPRAAT.klimaat

Hommo Hof

PAS OP JE WOORDEN

ALLEEN

Eenzaamheid

Dementie, en dan

Friezen denken, en dat is maar goed ook. Als je het gebouw van de Kwadrantgroep aan de Zonnedauw in Drachten binnen wandelt om te zien hoe dat zit met de zorg in deze contreien, kijk je je ogen uit. Heel veel mensen zijn bezig met zorg, ieder vanuit een eigen invalshoek. Voor de welwillende belangstellende leek niet te overzien.

Het kost enige moeite een rustige plek te vinden voor een interview. Een overzicht krijgen is allesbehalve eenvoudig.Je kunt maar beter beginnen bij een detail, TinZ bijvoorbeeld. Het denken mondt uit in gedachten, Tinzen in het fries. Zo’n woord met een s of z laat zich moeilijk afkorten, maar je kunt het wel in elkaar schuiven, dat geeft dan: TinZ. Tot 1 januari 2017 was TinZ een coöperatie van wel 40 (!) organisaties die alle op één of andere manier zich verbonden met cliënten die aan dementie leden. Vanaf 1 januari 2017 werd deze coöperatie opgeheven door veranderde wet, regelgeving en financiering. Het waren de zorgorganisaties Zuid Oost Zorg en de Friese Wouden, een onderdeel van de Kwadrant groep, die het case management voortzetten als TinZ Zuid Oost Friesland. Maar toen de Drachtstervaart weer open gegraven werd, kwam TinZ onder de vlag van het Geriatrisch Netwerk Smallingerland: een netwerk van verschillende aanbieders in de ouderenzorg, zoals zorginstellingen, ziekenhuis, huisartsen, gemeente, GGD, etc. Tinz exit. We praten met Jos Geerdink, casemanager dementie bij TinZ Zuid Oost Friesland, zijnde de gemeenten Smallingerland, Opsterland en Ooststellingwerf. Voor die 3 gemeenten zijn zeven case managers werkzaam. Casemanagement valt onder de basisverzekering in de Zorgverzekeringswet. Een casemanager is meestal een HBO verpleegkundige. (soms ook een maatschappelijk werkende) die gespecialiseerd is in dementie.

Dementie, wat is dat?

Geestelijke achteruitgang, een ander gedrag, kan wijzen op dementie. Soms ontdekt de patiënt het zelf, maar vaker zijn het de partner, kinderen, mantelzorgers, die iets beginnen te vermoeden. Eerst het korte termijn geheugen, later kunnenook herinneringen van vroeger verdwijnen. Maar het gaat niet alleen om geheugenverlies. Dagelijkse handelingen gaan anders, aankleden, koken, omgaan met geld, het wordt steeds maar moeilijker, het heet apraxie. Rekenen, taal, organiseren, oriënteren, mensen herkennen, tijdsbesef, tijd, plaats, waar ben ik. Het kan twee kanten op: De cliënt wordt passief, of hij wordt ongeremd. De achteruitgang gaat langzaam. In de loop van het proces is steeds meer hulp nodig. Dementie is een hersenaandoening waarbij steeds meer zenuwcellen in de hersenen en/of verbindingen tussen deze zenuwcellen defect raken. Soms gaat dat snel, soms kan het jaren duren. Het één haalt het ander uit, wordt de omgang met taal moeilijker, dan gaat ook het denken achteruit. Karakter en gedrag kunnen veranderen, de zieke verliest steeds meer de regie over zijn leven, wordt steeds meer afhankelijk van hulp. Friesland kent tal van zorgaanbieders, er is veel ondersteuning en zorg voor mensen met dementie. Het is de casemanager die de weg wijst, helpt bij het maken van keuzes. Kans op dementie Eén op de vijf mensen krijgt dementie, bij vrouwen is dat één op drie. Hoe ouder hoe groter de kans. Bij negentigplussers heeft veertig procent een vorm van dementie. Op dit moment hebben in Nederland 250.000 mensen dementie. Het aantal zal explosief stijgen. Geneesmiddelen zijn er nog niet, wel zijn er medicijnen die het ziekteproces kunnen vertragen. Onderzoek wordt gedaan over de hele wereld, maar het ei van Columbus is nog niet gevonden. De huisarts kan de diagnose stellen, en is er sprake van meer complexe problemen, kan hij doorverwijzen naar bijvoorbeeld een neuroloog, een klinische geriater, of een specialist ouderengeneeskunde.

Casemanager

De casemanager is een verpleegkundige gespecialiseerd in geheugenproblemen en dementie. Hij/zij luistert, geeft antwoord op vragen en helpt bij het zoeken naar oplossingen gedurende het hele traject, thuis of in een verpleeghuis. Hij/zij weet de weg in het woud van regels, wetten, instellingen, kan bemiddelen bij iedere stap, loopt mee in het ziekteproces en bezoekt thuis. De huisarts is verantwoordelijk voor het medische aspect, de casemanager voor de zorg, de psycho-sociale gevolgen. Er ontstaat een vertrouwensband, van belang is dat de cliënt het gevoel blijft houden te leven in een eigen regie en autonomie. Doel is waar mogelijk de cliënt thuis ondersteunen, dan wel in een dagopvang of een zorgboerderij. Gaat het thuis niet meer en is opname noodzakelijk, dan ontstaat het moeilijkste traject voor cliënt en familie. Dan is de vertrouwensband tussen casemanager en omgeving van vitaal belang. Ook is de casemanager bij uitstek degeen die ten eerste een mogelijke opname bespreekbaar maakt, en ten tweede met zijn of haar contacten, met het netwerk binnen de zorginstelling, kan bewerkstelligen dat binnen redelijke termijn een plaats gevonden wordt in een passende omgeving. Voor opname is altijd een indicatie nodig van het CIZ, Centraal Indicatieorgaan Zorg. Opname betekent ook een aanzienlijke verlichting voor de mantelzorg. Onderzoek wijst uit dat zo’n 80 % van de mantelzorgers is overbelast. Stress, spanning, tot zelfs depressiviteit kunnen de gevolgen zijn. Ook daar is begeleiding door het casemanagement van belang, en dat wordt nijpender als je bedenkt dat in 2040 zo’n half miljoen mensen met de diagnose dementie wordt geconfronteerd. Wij moeten goed voorbereid zijn en daar wordt hard aan gewerkt. Jos Geerdink heeft een lange ervaring in de ouderenzorg, werkte in ziekenhuizen, gecombineerde verzorgings/verpleeghuizen, met GGZ ouderen en is sinds 1 januari 2017 verbonden aan de Kwadrantgroep. Inmiddels is hij 20 jaar casemanager. Het geeft veel voldoening, ook al is dementie nog ongeneeslijk. Een adequaat casemanagement maakt mogelijk een opname met wel een jaar uit te stellen. Het betekent een aanzienlijke kostenbesparing. Casemanagement werkt zo ongeveer als cement in de dementiezorg.  Het werkt als een solide basis, de spil tussen ziek en zorg. Casemanagers weten de weg, kennen alles en iedereen, hebben de ervaren blik waarmee je in één oogopslag ziet hoe de vlag ervoor staat. Veel contact,veel gesprekken, veel netwerk, het levert wat op. De kost gaat voor de zorg uit.

 

Posted in